Energietransitie is eigenlijk een maatschappelijke transitie.

Gepubliceerd door ekggaryp op

Jan Timmermans en zijn dochter Anneke staan bij de 4 warmtepompen in hun huis in Garyp. Twee jaar geleden trok Timmermans in het huis van zijn oma uit 1935. De zeven gaskachels hebben plaatsgemaakt voor de warmtepompen en vloerverwarming. Foto Marcel van Kammen

Bijna twee jaar is Garyp bezig een gasloos dorp te worden. Maar voor de oudere woningen is dat zonder nieuwe vormen van financiering niet te betalen, merken de initiatiefnemers.

Theo Klein

Het is eigenlijk geen energietransititie maar een maatschappelijke transitie ontdekte Gjalt Benedictus nu Garyp een paar jaar op weg is aardgasvrij te worden. ,,Alles wat we doen om van het gasnet af te komen heeft weer gevolgen voor andere zaken. Het gaat niet alleen om andere energievormen, het raakt de hele gemeenschap. ” 

Samen met Jacob Miedema is hij kartrekker om in het kader van Proeftuin Aardgasvrij Wonen (PAW) Garyp van het aardgas af te krijgen.  

Het dorp is een van de 27 wijken en dorpen in Nederland dat experimenteert hoe woningen betaalbaar van het gas af kunnen. Met 5,6 miljoen euro rijkssubsidie wordt de zogeheten onrendabele top voor de overstappers in Garyp gefinancierd 

Lessen die Garyp als PAW na twee jaar kan trekken gelden volgens Benedictus ook voor de Regionale Energiestrategie (RES) waarbij in het kader van het Klimaatakkoord 30 regio’s, waaronder Fryslân, hoe ze voor 2030 35 TWh aan duurzame energie gaan opwekken.  

Benedictus: ,,Wil de RES kans van slagen hebben dan moet dat van onderop worden gesteund. Dat merken we ook bij het gasloos krijgen van Garyp.” 

Het streven om eind 2023 80 tot 90 procent van de 700 woningen in het dorp van het gasnet af te hebben blijkt inmiddels onhaalbaar nu het rijk besloten heeft om de gebouwgebonden financiering voorlopig in de ijskast te zetten. Maar in vergelijking met andere proeftuinen doet Garyp het heel goed stelt Miedema. 

,,We zitten op 59 huizen die van het gas af zijn en zo’n twintig woningeigenaren zijn er mee aan de slag. Proeftuin Pekela, dat eenzelfde type dorp is als Garyp, maar als lintdorp geen centrum heeft, is jaloers op onze resultaten.” 

Het grote voordeel voor Garyp is de Enerzjy Koöperaasje Garyp (EKG) die met succes een zonneweide uit de grond wist te stampen. Benedictus: ,,Mede door dat succes zijn we een betrouwbare partner gebleken en durven mensen ook met ons in zee te gaan om huizen gasloos te maken.” 

De bottleneck in Garyp zijn de oudere huizen die iets meer dan de helft van het aantal woningen omvat. Het subsidiebedrag blijkt voor die woningen bij lange na niet toereikend. 

Miedema: ,,Om huizen met energielabels A, B of C aardgasvrij te maken is een investering van rond de 27.000 euro nodig. Met de subsidie uit de proeftuin in combinatie met de rijkssubsidies kost het een bewoner zo’n 13.000 euro en dat is goed terug te verdienen. Bij woningen met een energielabel van D en hoger liggen de investeringen tussen de vijftig- tot tachtigduizend euro.” 

Benedictus: ,,Omdat de looptijd van de huidige duurzaamheidsleningen te kort is, beginnen woningeigenaren van deze huizen er niet aan. Alleen met een gebouwgebonden lening is zo’n ingreep te financieren. Dan draagt de bewoner als het huis wordt verkocht de lening over aan de nieuwe eigenaar.” 

Deze boodschap heeft Garyp inmiddels aan Den Haag overgebracht. Maar banken zitten volgens Benedictus, zelf een voormalig bankman, niet op zulke leningen te wachten. ,,Bij betalingsproblemen gaan deze leningen voor op de hypotheek. De bank vindt dat een te groot risico.” 

Een andere les die twee jaar proeftuin Garyp heeft opgeleverd is dat alleen all electric als vervanging van aardgas het niet gaat worden. Benedictus: ,,Met warmtepompen is veel te halen, zeker de hoge temperatuurpompen die er inmiddels zijn. Maar ik denk dat we vooral moeten werken aan zo snel mogelijk de CO2-uitstoot reduceren in plaats van zo snel mogelijk van het gas af. Want CO2 is toch het probleem.” 

Daarom denkt Garyp erover na om wellicht voor de oudere categorie woningen ook te gaan werken met hybride systemen zoals  deels warmtepomp en gasketel. ,,We verwachten als EKG veel van waterstof. Nieuwe cv-ketels zijn daar vrij makkelijk geschikt voor te maken. Als mensen nu hun huis aanpassen met een hybride ketel dan heb je nu al CO2-winst en als waterstof er komt ben je alsnog snel van het aardgas af.” 

Het dorp heeft zelf al plannen voor een windmolen bij de zonneweide De Griene Greide voor de productie van waterstof. ,,Maar dan is er wel een achtervang nodig. Met een molen van 4 MW is voldoende waterstof voor het hele dorp te maken. Maar om leverantie altijd te kunnen garanderen zijn er twee van die molens extra nodig. Dat maakt het veel te kostbaar.” 

De oplossing ligt volgens Benedictus in de hoofdgasleiding die vlak langs Garyp loopt. ,,Ik verwacht dat over een jaar of acht daar waterstof vanuit de Eemshaven doorheen stroomt. Daar kunnen we zo op aanhaken om bij een piekvraag toch voldoende waterstof te hebben.” 

Ondanks de problemen waar in Garyp is tegen aangelopen is Miedema optimistisch. ,,Nog steeds melden dorpelingen zich voor een energiescan van hun woning. Het enthousiasme voor een gasloos Garyp is niet afgenomen. Maar we moeten toe naar een nieuw realisme. Het is geen simpele aanpassing maar een reis met een klant.” 

Bron: Friesch Dagblad

Categorieën: Nieuws